NOWA USTAWA dla OZE w Polsce — najważniejsze zmiany

Hasło „nowa ustawa dla OZE” może sugerować, że w Polsce przyjęto jeden akt, który całkowicie zmienia zasady rozwoju odnawialnych źródeł energii. W praktyce regulacje dotyczące branży są wprowadzane etapami — przez nowelizacje ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz przepisy związane m.in. z energetyką, planowaniem przestrzennym i inwestycjami. Dlatego przed podjęciem decyzji o budowie instalacji warto sprawdzić, które przepisy już obowiązują, a które pozostają na etapie projektu.

Prosument i rozliczenia energii

Jedną z najważniejszych zmian dla właścicieli domowych instalacji fotowoltaicznych jest system net-billingu. Zamiast rozliczać energię na zasadzie ilościowego „oddawania” i odbierania jej z sieci, prosument sprzedaje nadwyżki, a energię pobraną z sieci kupuje. Wartość energii wprowadzanej do sieci jest zapisywana na jego koncie prosumenckim i może pomniejszać koszty późniejszego zakupu prądu.

Od 1 lipca 2024 r. w rozliczeniach nowych prosumentów stosowana jest cena rynkowa energii w ujęciu godzinowym. Oznacza to, że wartość nadwyżek zależy od cen energii w konkretnych godzinach. Może to zwiększać znaczenie autokonsumpcji, czyli wykorzystywania prądu na bieżąco, zamiast oddawania go do sieci.

W praktyce coraz większą rolę odgrywają magazyny energii, inteligentne systemy zarządzania zużyciem oraz urządzenia uruchamiane w godzinach największej produkcji fotowoltaicznej. Przed inwestycją warto jednak policzyć opłacalność całego systemu — nie tylko paneli, ale też magazynu, falownika i sposobu rozliczania.

Magazyny energii i elastyczność systemu

Rozwój OZE zwiększa potrzebę bilansowania produkcji i zużycia. Fotowoltaika wytwarza najwięcej energii w ciągu dnia, a wiatr — zależnie od warunków pogodowych. Dlatego regulacje i programy wsparcia coraz częściej uwzględniają magazyny energii, rozwiązania zwiększające elastyczność sieci oraz możliwość lepszego dopasowania zużycia do produkcji.

Dla gospodarstw domowych magazyn może ograniczyć ilość energii oddawanej do sieci i zwiększyć niezależność od chwilowych zmian cen. Dla firm i większych projektów magazynowanie może pomagać w zarządzaniu kosztami i stabilizować pracę instalacji. Samo dofinansowanie nie przesądza jednak o opłacalności — znaczenie mają m.in. profil zużycia, taryfa, koszty przyłączenia i warunki techniczne.

Większe znaczenie lokalnych społeczności energetycznych

Przepisy rozwijają też możliwości wspólnego wytwarzania i wykorzystywania energii. Dotyczy to m.in. klastrów energii, spółdzielni energetycznych i innych form współpracy mieszkańców, samorządów oraz lokalnych przedsiębiorstw.

Takie rozwiązania mogą ułatwić wykorzystanie energii produkowanej w danej gminie na potrzeby lokalnych odbiorców. W praktyce ich rozwój zależy jednak od organizacji przedsięwzięcia, zasad rozliczeń, dostępności sieci oraz spełnienia wymagań prawnych. Dla samorządów i firm oznacza to szansę na wspólne planowanie inwestycji, ale nie automatyczną gwarancję niższych rachunków.

Wiatr i procedury inwestycyjne

Zasady lokalizowania lądowych elektrowni wiatrowych pozostają jednym z najbardziej dyskutowanych obszarów polityki energetycznej. Zmiany dotyczące odległości turbin od zabudowań, planowania przestrzennego czy udziału mieszkańców w korzyściach z inwestycji mogą być przedmiotem kolejnych projektów i nowelizacji.

W przypadku konkretnej inwestycji kluczowe jest ustalenie, jakie przepisy obowiązują w dniu składania dokumentów oraz co przewiduje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Zapowiedzi rządu, projekty ustaw i uchwalone przepisy to różne etapy procesu legislacyjnego — nie należy traktować ich zamiennie.

Co zmiany oznaczają dla inwestorów?

Kierunek zmian jest czytelny: system ma ułatwiać rozwój odnawialnych źródeł energii, a jednocześnie lepiej dopasowywać produkcję do możliwości sieci i rzeczywistego zapotrzebowania. Dla inwestorów oznacza to większą potrzebę analizowania nie tylko kosztu instalacji, lecz także sposobu rozliczania energii, możliwości jej magazynowania i warunków przyłączenia.

Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić aktualny tekst odpowiednich przepisów, zasady danego programu wsparcia oraz warunki przyłączenia wydane przez operatora sieci. Szczególnie ważne jest to przy inwestycjach planowanych na kilka lat: regulacje mogą się zmieniać, a projektowane rozwiązania nie zawsze zostają przyjęte w pierwotnym brzmieniu.

Zmiany w polskim prawie dotyczącym OZE nie sprowadzają się więc do jednej prostej reguły. Największe znaczenie dla odbiorców mają dziś sposób rozliczania prosumentów, rosnąca rola magazynów energii oraz rozwój lokalnych modeli współpracy. W przypadku większych inwestycji równie istotne pozostają procedury planistyczne i dostęp do sieci.